Πρωταυγουστιά στους Βλάχους του Ασπροποτάμου

Κατα κοινή ομολογία αποτελούσε μια πολύ σημαντική μέρα για τους Βλάχους. Εκτός απο ημέρα έναρξης της νηστείας του Δεκαπενταύγουστου(Μικροσαρακοστή της Παναγίας) είχε αποκτήσει και μια σημαντικότητα σε άλλα επίπεδα. Σε πολλά χωριά συνήθιζαν να τρώνε κάτι κόκκινο, για να έχουν κόκκινα μάγουλα όλο το χρόνο, δηλαδή να έχουν υγεία. Μάλιστα, στην Κρανιά εκτός απο καρπούζι, εκείνη την ημέρα φρόντιζαν οι παλιακές να φάνε και λίγο σκόρδο(επειδή δε σαπίζει). 

Mαρτυρία Βάγγιως Δεληδήμου για ψωμί ζυμωμένο με τυρόγαλο

" Η σχωρεμένη η Κούλα είχε ενα μουσαφίρη απο το Βλοχό. Μια μέρα έτυχε να πάει στο σπίτι του Κότσου. Πήγε εκεί, πεινούσε πολύ. Να σου βάλω Βασίλαινα να φάς. Α! τι έχεις; Εβγαλε το στο τραπέζι το φαγητό και δίπλα ένα ψωμί άσπρο, άσπρο και πολύ φουσκωτό. Ηταν ζυμωμένο με τυρόγαλο. Μόλις η Βασίλαινα άκουσε για τυρόγαλο, μαρμάρωσε. Δεν ήθελε να το δοκιμάσει, παρόλο που πεινούσε. Πήρε δυο μπουκιές απο το φαγητό και σταμάτησε. "

Μαρτυρία Χρυσούλας Μαλέμη για το φταζμίτκου
Τζούρτζια Ασπροποτάμου

" Το κανε η μάνα μου. Αλλά δε πρέπει, άμα σε καταλαβε ο άλλος, χάλασε το ψωμί. Ειχε κάνει η μανούλα μου στα Τρίκαλα και το κατάλαβε ο πατέρας μου. Δε της έγινε. Ουτε να μιλήσουν. Εγω δεν το έκανα. Κι αν έχεις βασιλικό, την ημέρα του Σταυρού, αλλα πρέπει να είναι όχι αυτό που δίνει ο παππάς έξω, αυτό που εί ναι απο το ιερό μέσα. "

H μεταφορά των κοπαδιών

Απο το βιβλίο Οι Ασπροποταμίτες Βλάχοι του Δημήτρη Κωνσταντινίδη, τρίκαλα, 2017, σελίδα 231.

Με τον ερχομό της Ανοιξης ξεκινούσαν και οι προετοιμασίες των κτηνοτρόφων για το ταξίδι στον Ασπροπόταμο. Ενα μήνα περίπου πριν ξεκινήσουν για τις θερινές τους βοσκές στα χωριά τους κούρευαν τα πρόβατα  ώστε, όταν βρεθούν στο χωριό,  να έχει μεγαλώσει το μαλλί, για να αντιμετωπίσει το κρύο των ψηλών βουνών που παρέμεινε τσουχτερό μέχρι τον Ιούνιο.  Το κούρεμα των προβάτων έπρεπε να ολοκληρωθεί μέχρι τα μέσα Απριλίου, διότι ο Μάης ήταν ο μήνας της μετακίνησης. Οι τσελιγκάδες έκαναν συμφωνία με τους τσοπάνηδες, όπως και τους εμπόρους, οι οποίοι θα αναλάμβαναν τη διακίνηση του γάλακτος και του τυριού. Γνώριζαν ήδη τους βοσκότοπους των κοπαδιών τους, διότι οι διοικήσεις των κοινοτήτων είχαν ήδη προνοήσει για τη διεξαγωγή των δημοπρασιών για την εκμίσθωση τους. 

Mαρτυρία του Αριστέα Γραμμόζη για τη παστή προβατίνα και τα μαγειρέματα της

" Ο,τι θυμάμαι, είναι απο τον παππού μου Κώστα(Κώσταρο) Γραμμόζη. Αυτός λοιπόν, έπιανε μια προβατίνα χρονιάρα, την ξεκοκάλιζε και την έκοβε σε λωρίδες. Τις αλάτιζε και τις κρεμούσε σε υπόγειο δροσερό, για να φύγει το αίμα και, αφού στέγνωνε, το περνούσε απο καλαμποκάλευρο. Τα κόκκαλα σπασμένα τα βραζε με λίπος και μ αυτό μαγείρευε. Οταν στέγνωνε το παστό, το τρωγαν σα μεζέ σκέτο ή το μαγείρευαν με πρασουλίτς(αγριόπρασα) που φύτρωναν στα βράχια. Το παστό όμως αυτό το φτιαχνε και με ρύζι στη γάστρα με κόκκινο και μαύρο πιπέρι(ριζ του κιρκέλ΄ου). Παραλλαγή του παραπάνω φαγητού είχε και πατάτα στη κατσαρόλα. (πατάτι κου ριζ). Αυτό το παστό με ρύζι και πατάτα το φτιαχναν πιο πολύ σε επισκέπτες. "

Κολοκυθολούλουδα στεγνά
Ευαγγελία Νεχαλιώτη, Πολυθέα Ασπροποτάμου

"Οι Βλάχες γενικά ξέραιναν πολλά πράγματα, για να τα έχουν. Ξέραιναν χόρτα και δη τα τσουκνίδια τα ανοιξιάτικα, γιατί είναι πιο τρυφερά και πιο νόστιμα. Η μάνα μου, ακόμη και τη τελευταία χρονιά, ξέρανε κορόμηλα. Δυόσμο ξέραιναν. Το πιο παράξενο όμως ήταν τα  κολοκυθολούλουδα. Τα  είχε στεγνώσει και η μάνα μου κανα 2-3 φορές. τα χρησιμοποιούσαν κάποια άλλη στιγμή."

Στσίτι)

Αυτή είναι μια απο τις πιο γνωστές και πιο διαδεδομένες Βλάχικες πίτες της περιοχής του Ασπρποποτάμου που χαρακτηρίζονται για την ιδιόμορφη τεχνική τους. Ομως εκτός απο την τεχνική της, είναι και μια απο τις πίτες που μπορεί να έχει πολλά μυστικά και πολλές τεχνικές λεπτομέρειες. Σε Κάποια χωριά ήταν γνωστή με τα ονόματα στριφτό ή τεμπέλα. Πάντως στο βιβλίο που ετοιμάζεται, θα έχετε την ευκαιρία να απολαύσετε πολλές διαφορετικές μορφές της πίτας κυρίως σε ό,τι αφορά τα στριψίματα της ζύμης. Τα κείμενα τωνα αναλυτικών συνταγών θα διανθίζονται και απο μαρτυρίες. Εμείς τη πρωτοδοκιμάσαμε στο Χαλίκι  και απο εκεί είναι και η φωτογραφία. Στην Πολυθέα αποτέλεσε και αντικείμενο ανταγωνισμού ανάμεσα στις γυναίκες των ιδιοκτητών κασαρίας.