Aλευριά
Γιώργος Βαλκανιώτης, Παλιοχώρι Τρικάλων

Ολοι οι Βλάχικοι πληθυσμοί που είχαν γουρούνια, τα Χριστούγεννα τα έσφαζαν και έκαναν, μεταξύ άλλων, την αλευριά. Πρόκειται για ένα παρασκεύασμα που και οι καμπίσιοι συνήθιζαν στο κάμπο της Θεσσαλίας. Επαιρναν λιπαρά κομμάτια χοιρινό και τα έβραζαν, ώσπου να μείνουν με το λίπος τους. Κατόπιν, τα τσιγάριζαν με αυτό και π΄ροσθεταν πράσα και κάποιοι και κόκκινο πιπέρι. Η απορία βέβαια έιναι γιατί το όνομα είναι αυτό. Ο Γιώργος Βαλκανιώτης μου έλυσε την απορία: " Επειδή ανακατεύανε συνέχεια το κρέας, για να μην κολλήσει, όπως κάνουν στο κατσαμάκι, την έλεγαν αλευριά. Μάλλον αυτή ήταν ήταν η εξήγηση."

Αρνί με χόρτα στο βλάχικο τραπέζι
Δημήτρης Κοιλούκος, Κρανιά Ασπροποτάμου

" Με τα υπολείμματα του πασχαλινού αρνιού κάναν οι δικοί μας το αρνάκι με τα χόρτα. Ετρωγαν, όσο  ετρωγαν την πρώτη μέρα, και το υπόλοιπο το σκέπαζαν με υφασμάτινη σακούλα. Την τριτη συνήθως μέρα έκαναν την αποκαθήλωση.....Μαδούσαν τα κρέατα που περίσσευαν και τα μαγείρευαν με χόρτα της άνοιξης...Παζί, φρέσκα κρεμμυδάκια, λάπατα...Οχι τσουκνίδια. "

Πόντζα ή βάτρα

Προκειται για ένα παλιό τρόπο που χρησιμοποιούσαν οι Βλάχοι (και όχι μόνο) για να ψήνουν ψωμιά και φαγητά. Γινόταν απο ένα ειδικό χώμα και τραγόμαλλο. Ηταν αποκλειστικά δημιουργημα των γυναικών. Είναι δοξασμένη η εποχή που την χρησιμοποιούσαν, για να ψήσουν το μπομποτένιο ψωμί, το αρνί με ρύζι και καμένο βούτυρο και-εννοείται- τις περίφημες πίτες τους...Περισσότερες λεπτομέρεις στο βιβλίο Οδοιπορικό στη Βλάχικη μαγειρική του Ασπροποτάμου...

Πρωταυγουστιά στους Βλάχους του Ασπροποτάμου

Κατα κοινή ομολογία αποτελούσε μια πολύ σημαντική μέρα για τους Βλάχους. Εκτός απο ημέρα έναρξης της νηστείας του Δεκαπενταύγουστου(Μικροσαρακοστή της Παναγίας) είχε αποκτήσει και μια σημαντικότητα σε άλλα επίπεδα. Σε πολλά χωριά συνήθιζαν να τρώνε κάτι κόκκινο, για να έχουν κόκκινα μάγουλα όλο το χρόνο, δηλαδή να έχουν υγεία. Μάλιστα, στην Κρανιά εκτός απο καρπούζι, εκείνη την ημέρα φρόντιζαν οι παλιακές να φάνε και λίγο σκόρδο(επειδή δε σαπίζει). 

Mαρτυρία Βάγγιως Δεληδήμου για ψωμί ζυμωμένο με τυρόγαλο

" Η σχωρεμένη η Κούλα είχε ενα μουσαφίρη απο το Βλοχό. Μια μέρα έτυχε να πάει στο σπίτι του Κότσου. Πήγε εκεί, πεινούσε πολύ. Να σου βάλω Βασίλαινα να φάς. Α! τι έχεις; Εβγαλε το στο τραπέζι το φαγητό και δίπλα ένα ψωμί άσπρο, άσπρο και πολύ φουσκωτό. Ηταν ζυμωμένο με τυρόγαλο. Μόλις η Βασίλαινα άκουσε για τυρόγαλο, μαρμάρωσε. Δεν ήθελε να το δοκιμάσει, παρόλο που πεινούσε. Πήρε δυο μπουκιές απο το φαγητό και σταμάτησε. "

Μαρτυρία Χρυσούλας Μαλέμη για το φταζμίτκου
Τζούρτζια Ασπροποτάμου

" Το κανε η μάνα μου. Αλλά δε πρέπει, άμα σε καταλαβε ο άλλος, χάλασε το ψωμί. Ειχε κάνει η μανούλα μου στα Τρίκαλα και το κατάλαβε ο πατέρας μου. Δε της έγινε. Ουτε να μιλήσουν. Εγω δεν το έκανα. Κι αν έχεις βασιλικό, την ημέρα του Σταυρού, αλλα πρέπει να είναι όχι αυτό που δίνει ο παππάς έξω, αυτό που εί ναι απο το ιερό μέσα. "

H μεταφορά των κοπαδιών

Απο το βιβλίο Οι Ασπροποταμίτες Βλάχοι του Δημήτρη Κωνσταντινίδη, τρίκαλα, 2017, σελίδα 231.

Με τον ερχομό της Ανοιξης ξεκινούσαν και οι προετοιμασίες των κτηνοτρόφων για το ταξίδι στον Ασπροπόταμο. Ενα μήνα περίπου πριν ξεκινήσουν για τις θερινές τους βοσκές στα χωριά τους κούρευαν τα πρόβατα  ώστε, όταν βρεθούν στο χωριό,  να έχει μεγαλώσει το μαλλί, για να αντιμετωπίσει το κρύο των ψηλών βουνών που παρέμεινε τσουχτερό μέχρι τον Ιούνιο.  Το κούρεμα των προβάτων έπρεπε να ολοκληρωθεί μέχρι τα μέσα Απριλίου, διότι ο Μάης ήταν ο μήνας της μετακίνησης. Οι τσελιγκάδες έκαναν συμφωνία με τους τσοπάνηδες, όπως και τους εμπόρους, οι οποίοι θα αναλάμβαναν τη διακίνηση του γάλακτος και του τυριού. Γνώριζαν ήδη τους βοσκότοπους των κοπαδιών τους, διότι οι διοικήσεις των κοινοτήτων είχαν ήδη προνοήσει για τη διεξαγωγή των δημοπρασιών για την εκμίσθωση τους.