Mαρτυρία του Αριστέα Γραμμόζη για τη παστή προβατίνα και τα μαγειρέματα της

" Ο,τι θυμάμαι, είναι απο τον παππού μου Κώστα(Κώσταρο) Γραμμόζη. Αυτός λοιπόν, έπιανε μια προβατίνα χρονιάρα, την ξεκοκάλιζε και την έκοβε σε λωρίδες. Τις αλάτιζε και τις κρεμούσε σε υπόγειο δροσερό, για να φύγει το αίμα και, αφού στέγνωνε, το περνούσε απο καλαμποκάλευρο. Τα κόκκαλα σπασμένα τα βραζε με λίπος και μ αυτό μαγείρευε. Οταν στέγνωνε το παστό, το τρωγαν σα μεζέ σκέτο ή το μαγείρευαν με πρασουλίτς(αγριόπρασα) που φύτρωναν στα βράχια. Το παστό όμως αυτό το φτιαχνε και με ρύζι στη γάστρα με κόκκινο και μαύρο πιπέρι(ριζ του κιρκέλ΄ου). Παραλλαγή του παραπάνω φαγητού είχε και πατάτα στη κατσαρόλα. (πατάτι κου ριζ). Αυτό το παστό με ρύζι και πατάτα το φτιαχναν πιο πολύ σε επισκέπτες. "

Κολοκυθολούλουδα στεγνά
Ευαγγελία Νεχαλιώτη, Πολυθέα Ασπροποτάμου

"Οι Βλάχες γενικά ξέραιναν πολλά πράγματα, για να τα έχουν. Ξέραιναν χόρτα και δη τα τσουκνίδια τα ανοιξιάτικα, γιατί είναι πιο τρυφερά και πιο νόστιμα. Η μάνα μου, ακόμη και τη τελευταία χρονιά, ξέρανε κορόμηλα. Δυόσμο ξέραιναν. Το πιο παράξενο όμως ήταν τα  κολοκυθολούλουδα. Τα  είχε στεγνώσει και η μάνα μου κανα 2-3 φορές. τα χρησιμοποιούσαν κάποια άλλη στιγμή."

Στσίτι)

Αυτή είναι μια απο τις πιο γνωστές και πιο διαδεδομένες Βλάχικες πίτες της περιοχής του Ασπρποποτάμου που χαρακτηρίζονται για την ιδιόμορφη τεχνική τους. Ομως εκτός απο την τεχνική της, είναι και μια απο τις πίτες που μπορεί να έχει πολλά μυστικά και πολλές τεχνικές λεπτομέρειες. Σε Κάποια χωριά ήταν γνωστή με τα ονόματα στριφτό ή τεμπέλα. Πάντως στο βιβλίο που ετοιμάζεται, θα έχετε την ευκαιρία να απολαύσετε πολλές διαφορετικές μορφές της πίτας κυρίως σε ό,τι αφορά τα στριψίματα της ζύμης. Τα κείμενα τωνα αναλυτικών συνταγών θα διανθίζονται και απο μαρτυρίες. Εμείς τη πρωτοδοκιμάσαμε στο Χαλίκι  και απο εκεί είναι και η φωτογραφία. Στην Πολυθέα αποτέλεσε και αντικείμενο ανταγωνισμού ανάμεσα στις γυναίκες των ιδιοκτητών κασαρίας. 

Τομαρόπιτα
Βικτώρια Χρόνη, Χαλίκι Ασπροποτάμου

Πρόκειται για όμορφη και πολύ παλιά εκδοχή του πλαστού που όμως έκαναν οι βλάχες στο Χαλίκι. Για αυτήν μου μίλησε η Βάγγιω Δεληδήμου και ο Δημήτρης Δεληδήμος στο υπέροχο χωριό τους. Η ίδια τη θυμάται απο τη γειτόνισσα της, Βικτώρια Χρόνη. Γινόταν με σταρένιο αλεύρι. Για περισσότερες πληροφορίες στο βιβλίο που ετοιμάζεται για τη μαγειρική φιλοσοφία των Βλάχων του Ασπροποτάμου.

Kακαράντζα



Μαρτυρία Δημήτρη Δεληδήμου, Χαλίκι

¨Τα στρόγγυλα τα κόπρανα απο τα γίδια (λένε και απο τα πρόβατα κακαράντζα, όταν έιναι στρόγγυλα, μικρά) τα λέγαμε οι Βλάχοι κακαράντζα. Αυτό το άναβαν και έψηναν πίτα, γιατί κρατούσε τη φωτιά. Ενω το άλλο που ήταν συμπαγές, μεγάλο, το έλεγαν βουνιά. Πήγαιναν εκεί που κοιμόνταν τα γίδια και φτυαρίζαν και μάζευαν το στρόγγυλο. Ηξεραν τι ήθελαν να μαζέψουν. Ετσι κι αλλιώς η γάστρα έδινε τη νοστιμιά ".

Η παπάρα των Βλάχων

Βάγγιω Δεληδήμου Λεβέντη, Χαλίκι Ασπροποτάμου

Οι δικοί μας είχαν και ένα πρόχειρο φαγητό, τη παπάρα. Τρίβαν το ψωμί στη σουπιερίτσα, λίγο βουτυράκι, αλάτι και νερό ζεστό και το έτρωγαν. Οποιος δεν το ήθελε με νερό, έβαζε τσάι. Κι αυτό ήταν ένα ελαφρύ φαγητό, πρωινό ή βραδινό...Πάντως τότε ό,τι και να έφτιαχνες, ήταν νόστιμο, γιατί ο κόμσος δούλευε, ερχόταν κουρασμένος. Δεν είχε αυτά που έχει τώρα, για να τσιμπολογάει....

Xάσικο αλεύρι
Μαρτυρία Μαρίας Μιχαδάση, Βλάχας απο την Έδεσσα

" Δίναμε το σιτάρι στο νερόμυλο που άλεθε με τις πέτρες και άλεθε κανονικά το σιτάρι με το πίτουρο. Αν όμως του ζητούσες, αφαιρούσε το 75% απο το πίτουρο και έκανε το αλεύρι που το λέγαμε χάσικο. Μ αυτό το αλεύρι γινόταν ένα ψωμί-τι ψωμί ήταν αυτό, νόστιμο κι αφράτο, σαν αφράτη γυναίκα ήταν. Τι ήταν το τσουρέκι μπροστά σε αυτό- τίποτα." 

Απο το βιβλίο Της Εύης Βουτσινά, Γεύση Ελληνική, Ψωμιά, κουλούρια, παξιμαδερά, πιτίτσες, Εκδόσεις Καστανιώτη, σελίδα 115.