2η Γιορτή Βλάχικης Πίτας στη Νάουσα.

Εξαιρετική ήταν η ευκαιρία να παρευρεθώ στη τιμητική αυτή ανάδειξη ενός σημαντικού μέρους του Βλάχικου Γαστρονομικού πολιτισμού, της πίτας. Η εκδήλωση περιλάμβανε την ανάδειξη και τη δοκιμή όλης της γκάμας της πίτας των Βλάχων και περιείχε εκτός απο πίτες με πολλά και λεπτά φύλλα και διάφορες γεμίσεις και πολλές πίτες με καλαμποκάλευρο. Η συνεύρεση μου με το φίλο Δημήτρη Μάντσο, ιδιοκτήτη του ξενοδοχείου Εσπερίδες, μετά απο καιρό ήταν ευχάριστη και τον ευχαριστώ θερμά για την μοναδική του φιλοξενία.

Η γνωριμία μου με την Αρχοντούλα Τζιμουλίκου,  πρόεδρο του Λαογραφικού Συλλόγου Βλάχων Νάουσας,  με τα μέλη του Διοικητικού συμβουλίου αλλά και με πολλές και τρανές Βλάχες νοικοκυρές ήταν κάτι παραπάνω απο υπέροχη. Συνομιλήσαμε, φάγαμε, ανταλλάξαμε απόψεις και χαρήκαμε την συντροφιά. Την εκδήλωση τίμησε με την παρουσία του ο πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Πολιτιστικών Συλλόγων Βλάχων, κύριος Μιχάλης Μαγειρίας.

Το Βλάχικο Πασχαλινό τραπέζι στη Φαρκαδώνα

Φέτος είχα τη τιμή να παρευρεθώ σε Βλάχικο Πασχαλινό τραπέζι. Οι φίλοι Γιώργος Λιάμος, Σοφία Λιάμου  και Βάσω Τσιούνη με υποδέχτηκαν στο πατρικό σπίτι του Γιώργου στη Φαρκαδώνα Τρικάλων και απόλαυσα όλα τα καλούδια της Βλάχικης οικογένειας τους. Είδα απο κοντά την αφοσίωση στις γαστρονομικές συνήθειες, την ιεροτελεστία της ετοιμασίας του Πασχαλιάτικου τραπεζιού. Εκεί στη Φαρκαδώνα πάντα σούβλιζαν αρνί και ετοίμαζαν κοκορέτσι. Μελέτησα απο κοντά τον τρόπο που το απολαμβάνουν σχεδόν κρύο με τα υπόλοιπα μεζεδάκια. Το γαλοτύρι του πατέρα της φαμίλιας ήταν εξαιρετικό και οι ανάμικτοι κεφτέδες της οικοδέσποινας κυρίας Βάσως ήταν ίσως οι ωραιότεροι που δοκίμασα! Τους ευχαριστώ όλους απο καρδιάς! Και του χρόνου με το καλό

Φασόλια, τα αγαπημένα όσπρια των Βλάχων

Μαρτυρία του Αριστέα Γραμμόζη, Πωγώνι.

Τα φασόλια ήταν πάντα και παραμένουν τα όσπρια που προτιμούν οι Βλάχοι. Σήμερα οι πιο πολλοί τα κάνουν με κρεμμύδι και κόκκινο γλυκό πιπέρι. Κάποτε, όμως, θυμάμαι ότι τα μαγείρευαν ακόμη πιο απλά. Ετσι η αρχική τους εκδοχή ήταν σκέτα με λίγο βούτυρο, αλάτι και πιπέρι. Κάποιες στιγμές τα πάντρευαν με πατάτες και γινόταν το φαγητό αυτό σκέτο ή με  κρεμμύδι, λάδι ή βούτυρο. Το λάδι που είχαν, ήταν ελάχιστο, και  το φύλαγαν σαν τα μάτια τους για τη σαλάτα.

 To Βλάχικο έθιμο Γκίνι βίνις, ο αρός

Νωρίς το πρωί της Κόκκινης Πέμπτης οι Βλάχες έβαφαν και βάφουν τα αυγά για το Πάσχα. Το πρώτο απο αυτά που μάζευαν εκείνη τη μέρα ή κατα άλλους το πρώτο αυγό που έβαφαν ζεστό τα ξημερώματα(πριν βγεί ο ήλιος) το πήγαιναν στα παιδιά τους  που κοιμόντουσαν. Κρατώντας το έκαναν μια κυκλική κίνηση γύρω απο το μέτωπο και τα μάγουλα των παιδιών και έλεγαν ¨γκίνι βίνις, ο αρός, τσακ μαμ¨. Κάποιες Βλάχες έβαφαν με αυτό τα μάγουλα τους. Το βράδυ της Ανάστασης το έπαιρναν μαζί τους και αμέσως μετά την εκκλησία τσούγκριζαν και απο το αυγό αυτό έτρωγαν όλοι απο λίγο, για να μη πονά ο λαιμός τους όλη τη χρονιά. Κάποιοι Βλάχοι το αφήνουν στο εικονοστάσι μέχρι το επόμενο Πάσχα, ενώ μετά το παράχωναν στο μπαξέ σε σημείο που να μη πηγαίνουν ζώα. 

Πρόκειται για ένα έθιμο που τηρούν όλες οι Βλάχικες οικογένειες ακόμη και σήμερα. Πάντως πρέπει να σημειώσω πως οι Βλάχοι είχαν μια σειρά απο έθιμα και άγραφες αναφορές στο κόκκινο αυγό η σημαιολογία του οποίου δείχνει το θρησκευτικό τους αίσθημα, αλλά και τη συνέπεια τους στα ζητήματα της πίστης. 

Τα Βλάχικα μαγειρέματα της γιορτής

Οι Βλάχες νοικοκυρές γενικά δε μαγείρευαν τη μέρα οποιασδήποτε μεγάλης γιορτής. Πάντα φρόντιζαν απο το βράδυ της παραμονής να ετοιμάσουν το φαγητό της επόμενης μέρας, για να πάνε στην εκκλησία. Ετσι το  ίδιο έκαναν τα Χριστούγεννα που ετοίμαζαν το φαγητό απο το βράδυ της παραμονής, αλλά και το Πάσχα. Τότε αφιέρωναν όλο το Μεγάλο Σαββατο, για να φτιάξουν το τραπέζι της Ανάστασης αλλά και τον φαγητό της Λαμπρής. Μάλιστα, η συνήθεια υπήρχε και κάθε Κυριακή. Ετσι υπάρχουν πληροφορίες ότι μαγείρευαν απο το βράδυ του Σαββάτου για τη Κυριακή, για να έχουν το χρόνο για τον εκκλησιασμό τους. Αυτό βέβαια δείχννει τη βαθιά θρησκευόμενη φύση τους αλλά και άρα τη διατήρηση των θρησκευτικών συνηθειών τους.

Bλάχικες πίτες 

Απόσπασμα απο το εξαιρετικό βιβλίο της Κατερίνας Τσιάνα Πανταζίδου Απο τα χειμαδιά στα Βλαχοχώρια, Μια διαδρομή μνήμης, University studio press. 

Οι Βλάχες δε βαριόντουσαν τη χρονοβόρα διαδικασία του φύλλου. Ανοιγαν συνήθως πολλά (15-20) και λεπτά σαν τσιγαρόχορτα, γεγονός που αποτελούσε στοιχείο νοικοκυροσύνης. Δυο φορές την εβδομάδα έκαναν πίτα και μάλιστα, όταν ήταν φτιαγμένη με χόρτα, ήταν κύριο πιάτο. Δεν έμπαινε εκείνη την ημέρα τσουκάλι στη φωτιά. Ενα τεράστιο σινί ψήνονταν στη γάστρα και χόρταινε όλη η οικογένεια και οι γείτονες. Η τσουκνιδόπιτα ήταν ιδιαίτερα αγαπητή και συμφερτική, γιατί ήταν απο τα χόρτα που έβρισκαν εύκολα στα βουνά.

Νηστίσιμη πρασοκρεμμυδόπιτα με σπανάκι

Ελένη Πατσιάκα, Ηράκλεια Σερρών

Μια εξαιρετική Βλάχικη πίτα με πολύ ιδιαίτερη γέμιση είναι ετούτη! Χάρηκα απο τη στιγμή της πρώτης αναβίωσης της στο σπίτι της Δοκτίνης Τσακνίδου στην Ηράκλεια. Με λαχανικά απο το ξακουστό παζάρι της και με υπέροχη παρέα ενθουσιαστήκαμε όλοι, τρώγοντας τη γέμιση σκέτη! Μην την υποτιμήσετε. Η γεύση της ήταν μια δικαίωση για όλους..

Για ένα τετράγωνο ταψί φούρνου: 8 φύλλα μεγάλα και σχετικά λεπτά, 1 μεγάλο φλιτζάνι λάδι για το άλειμμα των φύλλων. Για τη γέμιση σοτάρετε σε 1/2 κούπα λάδι μπόλικα πράσα σε φετάκια με 2 κρεμμύδια ψιλοκομμένα και 5 φρέσκα κρεμμύδια επίσης ψιλοκομμένα, μέχρι να μαραθούν καλά, χωρίς όμως να λιώσουν. Προς το τέλος προσθέστε λίγο σπανάκι ζεματισμένο, στυμμένο και ψιλοκομμένο. Αλατοπιπερώστε και αφήστε την, να κρυώσει. Στρώστε τα φύλλα, μοιράζοντας τη γέμιση σε 3 σημεία, βάζοντας 2 φύλλα απο κάτω και 2 απο πάνω. Χαράξτε και ψήστε την σε φούρνο 180 βαθμών κελσίου 1 ώρα, προσέχοντας να ψηθεί καλά απο κάτω. Σερβίρετε την καλύτερα κρύα.